ปัญหาการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ บทเรียนของความล้มเหลว

การเริ่มบังคับใช้ พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ 2537 ได้มีการแบ่งกลุ่มบริษัทจัดเก็บเป็น 2 กลุ่มใหญ่ 1 กลุ่มบริษัทแกรมมี่ 2 กลุ่มบริษัทอาร์เอส ท่ามกลางกระแสร์การเรียกร้องให้จัดเก็บเป็นองค์กรกลางจากกลุ่มผู้ใช้งานเพลงคาราโอเกะ แต่ความขัดแย้งระหว่าง 2 กลุ่มบริษัทดังกล่าวทำให้การเรียกร้องให้เป็นองค์กรกลางต้องล้มเหลว

การดำเนินการธุรกิจในรูปแบบสงครามพ.ร.บ. เมื่อเริ่มมีการจัดเก็บของ 2 กลุ่มดังกล่าว การประชาสัมพันธ์และการเข้าถึงข้อมูลของผู้ประกอบการยังไม่กว้างขวางและทั่วถึงพอ อีกทั้งยังไม่เข้าใจถึงขั้นตอนการบังคับใช้ดังกล่าวเมื่อผู้ประกอบการซื้อสติ๊กเกอร์เผยแพร่ของฝ่ายหนึ่ง อีกฝ่ายก็จะค้นหาจับกุมดำเนินคดีเพื่อทำลายกันทางการตลาดโดยต่างฝ่ายต่างจับกุมตอบโต้ซึ่งกันและกัน โดยมีผู้ประกอบการเป็นเหยื่อของความขัดแย้งดังกล่าว ต้องได้รับผลกระทบที่รุนแรงถึงขั้น ล้มละลาย จากโทษการละเมิดสิทธิ์เผยแพร่ที่มีโทษทางอาญา ถูกจับกุมติดคุก ต้องประกันตัวด้วยวงเงินนับแสน ถูกยึดตู้และเครื่องมือทำมาหากินเป็นของกลางถูกเจ้าพนักงานที่ร่วมมือกับ บริษัทจัดเก็บ ข่มขู่ รีดไถ เรียกร้องเงินทอง 3-4 หมื่นบาทเพื่อแลกเปลี่ยนกับการยอมความไม่ต้องติดคุก ประกันตัว ถูกยึดเครื่องมือหากิน เป็นพฤติกรรมที่อาศัยกลไกเงื่อนไขทาง ก.ม.และเจ้าพนักงานที่เห็นแก่สินบน มาเป็นเครื่องมือในการข่มขู่ เรียกร้องเงินในลักษณะ กรรโชกทรัพย์โดย ผู้ประกอบการที่ไม่มีประสพการณ์และข้อมูล ต้องตกเป็นเหยื่อของมิจฉาชีพเป็นจำนวนมาก

การแยกกลุ่มจัดเก็บเป็น 2 กลุ่มใหญ่ดังกล่าวได้ดำเนินการไประยะหนึ่งก็เริ่มมีข่าวความขัดแย้งเกิดขึ้นเป็นระยะๆ จนกระทั่งครูเพลงจำนวนหนึ่งเริ่มแยกตัวออกมาจากกลุ่มทั้งสองเมื่อหมดสัญญาลง โดยแยกตัวออกมาจัดตั้งบริษัทจัดเก็บเอง พร้อมกับการอ้างสิทธิ์ของตนที่มีอยู่ในกลุ่มค่ายเพลงเดิมที่ได้มีการผลิตแผ่นออกมาจำหน่าย โดยทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องต่างก็ได้รับผลประโยชน์ตามส่วนของตนเองอยู่แล้ว จึงเกิดวิกฤติการสงครามอ้างสิทธิ์ ซ้ำซ้อนกันขึ้น โดยผู้ประกอบการไม่อาจรู้เท่าทันถึง กลไก ข้อมูลทางลิขสิทธิ์ จะรู้ตัวว่ามีการอ้างว่าละเมิดก็ต่อเมื่อได้ตกเป็นผู้ต้องหาแล้ว

1. การซ้ำซ้อนที่ครูเพลงเจ้าของสิทธิ์ เซ็นสัญญาให้กับคู่สัญญามากกว่าหนึ่งรายขึ้นไป ในระยะเวลาของสัญญาที่ทับซ้อนกัน ทำให้บริษัทที่ผลิตแผ่นออกมาต่างอ้างสิทธิ์ที่ตนมีอยู่ตามระยะเวลาของสัญญา รวมถึงการทำสัญญาที่ไม่ได้ระบุเวลาไว้ ทำให้เกิดตวามคลุมเครือในการตีความ
2. การให้สิทธิ์โดยการร่วมกันผลิตแผ่นออกจำหน่ายโดยทำสัญญาผูกพันในระยะเวลาหนึ่งตามที่สัญญากำหนด แต่เมื่อได้แยกตัวออกมาหรือสัญญาสิ้นสุดลงทำให้เพลงที่อยู่ในแผ่นนั้นๆมีปัญหาเรื่องการอ้างสิทธิ์ ถูกเจ้าของสิทธิ์แจ้งดำเนินคดีทั้งๆที่ผู้ใช้ซื้อสิทธิ์การคุ้มครองการเผยแพร่จาก บริษัทเจ้าของแผ่นนั้นแต่หากมี 1 เพลงในแผ่นมีปัญหาดังกล่าว จะมีผลกระทบการใช้เพลงทุกเพลงในแผ่นนั้นๆ

มีคำล่ำลือว่า เมื่อมีการจับกุมผู้ประกอบการได้ร้องขอบัญชีรายชื่อเพลง แต่กลับถูกปฎิเสขพร้อมกับคำพูดที่ว่า “ผมให้ข้อมูลคุณหมดผมก็จับคุณไม่ได้สิ” แสดงให้เห็นถึงเจตนาของ บริษัทเหล่านี้ว่าไม่ได้ต้องการมาขายสิทธิ์ แต่ต้องการมาจับเพื่อเรียกเงินยอมความ เพราะตัวแทนเหล่านี้จะเป็นกลุ่มบุคคลที่ไปซื้อสิทธิ์มาจากเจ้าของสิทธิ์ แล้วออกตระเวนจับกุมเพื่อรีดเงินจากผู้ประกอบการ จากพฤติกรรมและช่องว่างจุดอ่อนของ พ.ร.บ.ที่มองเห็นช่องทางหาเงินไปลงทุนซื้อสิทธิ์ครั้งละไม่กี่พันบาท แล้วออกตระเวนปล้นสดมน์ได้คืนละนับแสนบาท มองดูแล้วเป็นสิ่งที่เหลือเชื่อที่มีพฤติกรรมดังกล่าวเกิดขึ้นทั่วประเทศในยุคของไอที ที่มีเทคโนโลยีชั้นสูง แต่กลไกของภาครัฐไม่สามารถเยียวยา ระงับพฤติกรรมของโจร พ.ร.บ.ดังกล่าวได้ ยังคงปล่อยให้กลุ่มมิจฉาชีพเหล่านี้ ดำเนินการต่อเหยื่อผู้เคราะห์ร้ายอย่างเมามัน พฤติกรรมดังกล่าวคือกลุ่มบุคคลที่เป็นมาเฟียระดับชาติ แต่หากไม่มีเจ้าหน้าที่ของรัฐรู้เห็นเป็นใจหรือร่วมมือด้วย คงไม่สามารถขยายอิทธิพลได้มากมายขนาดนี้

การกำหนดอัตราการจัดเก็บของ บริษัทจัดเก็บสามารถกำหนดได้ตามความต้องการโดยไม่ต้องการผ่านกลไกการควบคุมของภาครัฐ กรณีการแบ่งกลุ่มจัดเก็บเป็น 2 กลุ่มภายหลังที่มีการแยกตัวออกมา ราคาที่เคยจัดเก็บก็ยังเหมือนเดิมแต่ภายหลังก็มีการขึ้นราคาอีก ในส่านของกลุ่มที่แยกตัวออกมาก็ตั้งราคาจัดเก็บเท่ากับกลุ่มที่เคยรวมตัวกันทั้งๆที่เป็นกลุ่มย่อยออกมา ทำให้ผู้ประกอบการไม่สามารถแบกภาระเหล่านี้ได้ จนถึงขณะนี้มี บริษัทจัดเก็บแยกตัวออกมาเกือบสิบบริษัทแล้ว การที่ภาครัฐไม่สามารถควบคุมราคาการจัดเก็บได้ ทำให้เกิดการผูกขาดทางการค้า และเอาเปรียบผู้บริโภค

การสร้างสรรค์ผลงานเพลงขึ้นมาเผยแพร่ ไม่มีการจดทะเบียนรับรองสิทธิ์ แต่ละฝ่ายจะมีการทำสัญญากันในการอนุญาติให้ใช้สิทธิ์ได้รับรู้กันเพียงทั้งสองฝ่าย คล้ายกับเป็นความลับทางการค้า แต่ลิขสิทธิ์ตามที่ พ.ร.บ.ได้เข้ามาบังคับจัดเก็บ เป็นหัวใจและเงื่อนไขสำคัญของเจตนาในการคุ้มครองผู้สร้างสรรค์ สมควรจะต้องมีการจัดทำฐานข้อมูล ลงทะเบียนให้เป็นที่รับรู้ต่อสาธารณชน หรือผู้ที่เกี่ยวข้องในเบื้องต้น